Portal Medycyna Grabieniec, Łódź, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteś 8887175
odwiedzającym

czwartek 24 lipca 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Układ pokarmowy

Zaparcia – syndrom współczesnego życia

Jedną z częstych dolegliwości, z którą staramy się radzić samodzielnie bez pomocy lekarza, jest zaparcie. O zaparciu można mówić wtedy, gdy stolce są twarde i suche, mają często kształt kuleczek, a samo wypróżnianie następuje raz na 2-3 dni lub rzadziej. Towarzyszą mu bolesność brzucha i uczucie niepełnego wypróżnienia.
     Niektórzy z nas w sposób regularny wypróżniają się co dwa-trzy dni, lecz dopóki konsystencja stolców pozostaje prawidłowa, nie jest to zaparcie. Zaparcie powstaje wtedy, gdy treść jelitowa zbyt długo zalega w jelitach i jest nadmiernie odwadniania, więc twardnieje i zbija się tworząc nawet tzw. kamienie kałowe.
     Prawidłowe wypróżnienia możliwe są dzięki właściwemu funkcjonowaniu jelit, które zależy od: ich odpowiedniego napięcia i motoryki (ruchliwości) dzięki czemu treść jelitowa ulega przemieszczaniu i stopniowemu odwadnianiu oraz regularnie powtarzanego aktu wypróżnienia. Oba te mechanizmy działają wspólnie, więc jeśli jeden z nich lub oba zaczynają niedomagać, to dochodzi do zaburzenia czynności jelit.
     Zaparcie nie jest chorobą, lecz tylko objawem, który może występować w wielu schorzeniach, zarówno samego przewodu pokarmowego, jak i w ogólnoustrojowych.
     Choroby przewodu pokarmowego wywołujące zaparcie to np.:
     - polip jelita,
     - nowotwory wewnątrz jelita lub uciskające jelito od zewnątrz,
     - blizny w ścianie jelita
     - zrosty jelitowe np. pooperacyjne
     - przepukliny
     - hemoroidy czyli żylaki odbytu     
     - wypadanie odbytu
     - bolesne szczeliny odbytu
     - zapalenie uchyłków
     Przyczyny ogólnoustrojowe zaparć to m.in.:
     - niedoczynność tarczycy,
     - nadczynność przytarczyc,
     - niedoczynność przysadki mózgowej,
     - porfiria,
     - kwasica,
     - hipokaliemia czyli zbyt niski poziom potasu we krwi,
     - hiperkalcemia czyli zbyt wysoki poziom wapnia we krwi,
     - choroby układu nerwowego np. niedowład kończyn dolnych, choroby rdzenia kręgowego, stwardnienie rozsiane,
     - ciąża,
     - stosowanie niektórych leków: przeciwbólowych, przeciwbólowych opioidowych, przeciwparkinsonowskich, przeciwgorączkowych, przeciwdepresyjnych, antycholinergicznych, alkalizujących sok żołądkowy.
     Każdy pacjent skarżący się na zaparcie powinien być poddany dokładnemu badaniu lekarskiemu łącznie z badaniem per rectum czyli badaniem kiszki stolcowej. Niekiedy lekarz zaleca dodatkowe badania laboratoryjne lub inne w celu wykluczenia poważnych chorób, które na szczęście jako przyczyny zaparć są dość rzadkie.
     Po wykluczeniu organicznych przyczyn zaparcia można uznać, że jego istotą są zaburzenia czynności jelit związane ze współczesnym, niehigienicznym trybem życia i złymi nawykami żywieniowymi.
     Najczęstsze czynniki wywołujące zaparcie czynnościowe inaczej zwanym zaparciem nawykowym to:
     - pośpiech uniemożliwiający spożywanie posiłków w spokoju oraz spokojne odwiedzenie toalety,
     - hamowanie odruchu wypróżniania związane z uczuciem skrępowania i wstydu lub obrzydzenia np. stanem toalet publicznych czy w miejscu pracy,
     - siedzący, nieruchliwy tryb życia,
     - spożywanie tłustych, ubogich w błonnik potraw, zbyt mała ilość spożywanych owoców oraz wypijanych płynów,
     - a także nadużywanie leków przeczyszczających o działaniu drażniącym.
     W ciągu ostatnich lat wzrosło zainteresowanie problemem tzw. zespołu jelita drażliwego, któremu towarzyszą naprzemienne okresy zaparć i biegunek, dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcia, gazy, uczucie niepełnego wypróżnienia czy stolce z domieszką śluzu. Przyczyną tego stanu jest prawdopodobnie nieprawidłowa czułość zakończeń nerwowych w jelicie grubym i nawet słabe bodźce mogą wywoływać silne reakcje motoryczne jelita grubego prowadzące do biegunki lub zaparcia. Często wpływ mają również bodźce psychiczne i emocjonalne lub stres. Zespół jelita drażliwego jest najczęstszą przyczyną dolegliwości jelitowych. W przypadku zaparć czynnościowych i jelita drażliwego ważne jest zrozumienie, że przyczyna choroby tkwi w zaburzeniach czynności jelit i co należy zmienić, aby dolegliwości ustąpiły. Warto podjąć starania w celu zmodyfikowania swojego trybu życia i diety, które ujęte są w tzw. pięć „złotych” zasad leczenia zaparcia. Nie koncentrujmy się również na kolejnych środkach przeczyszczających, bo to nie od nich zależy powodzenie leczenia zaparcia.
     Pięć „złotych” zasad leczenia zaparcia
     1. Spożywaj posiłki bogate w błonnik
     Do prawidłowej ruchliwości jelit potrzebny jest błonnik zawarty w surowych warzywach i owocach oraz ziarnach zbóż. Tymczasem spożywamy coraz więcej żywności przetworzonej i pozbawionej dobroczynnego błonnika. W jadłospisie uwzględnij grube kasze, ryż, ciemne razowe pieczywo, surowe warzywa i owoce, kilka łyżek otrąb pszennych, płatków owsianych, suszone śliwki i morele. Posiłki spożywaj o stałych porach dniach, aby mogły na nowo wytworzyć się odruchy nerwowe żołądkowo-jelitowe i jelitowo-jelitowe warunkujące regularne wypróżnienia.
     2. Dużo pij (ale nie dotyczy to alkoholu!!!)
     Korzystnie na wypróżnienia wpływa picie około 2 litrów dziennie wody mineralnej i soków owocowych niesłodzonych.
     3. Ćwicz i ruszaj się
     10 minut gimnastyki codziennie lub półgodzinne spacery wystarczają do „rozruszania” przewodu pokarmowego, bo dzięki ruchowi aktywizują się również nasze jelita.
     4. Miej czas na spokojne załatwianie potrzeb fizjologicznych. Nie hamuj parcia na stolec, kiedy jelita zgłaszają taką potrzebę. Lekceważenie tego sygnału prowadzi do rozwoju zaparcia nawykowego.
     5. Unikaj nikotyny, alkoholu i kofeiny.
     
     Jeśli jedna właściwa dieta, regularny ruch fizyczny, zmniejszenie stresu i odpowiedni wypoczynek nie dają oczekiwanego efektu czyli uregulowania wypróżnień, to lekarz może zalecić na krótko leki, które wspomogą wypróżnienia. Najczęściej zalecane są leki wpływające na czynność ruchową przewodu pokarmowego takie jak: trimebutyna (Debridat, Tribux) i mebeweryna (Duspatalin, Meteospasmyl). Mamy poza tym na rynku wiele dostępnych bez recepty preparatów przeczyszczających o różnych mechanizmach działania.
     1. Pęczniejące środki przeczyszczające, które zwiększają masę stolca np. Pektynki, Otrębuski są łagodnymi środkami przeczyszczającymi. Zawierają one włókna roślinne, które dają „efekt masy” polegający na zwiększeniu objętości treści jelitowej. Środki te są wiatropędne i mogą dawać wzdęcia brzucha, które i tak często występują u pacjentów z nawykowymi zaparciami. Aby ich uniknąć, dawkę leku zwiększa się stopniowo, aż do optymalnej w ciągu kolejnych 7 dni. Warto również pamiętać, że skutek leczenia nie jest natychmiastowy, lecz wymaga 1-2 tygodni regularnej kuracji.
     2. Solne środki przeczyszczające są to preparaty soli mineralnych zawierające siarczan magnezu i fosforan sodowy. Mają silne działanie przeczyszczające, gdyż wiążą wodę w świetle jelita. Jednak część tych soli może ulegać wchłanianiu z przewodu pokarmowego do krążenia, toteż częste stosowanie fosforanów i soli magnezu może powodować wzrost stężenia magnezu i fosforu we krwi. Soli przeczyszczających z sodem nie mogą stosować osoby z nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca lub nerek.
     Poza tym wszystkie solne środki przeczyszczające mogą wywoływać poważne zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu, zwłaszcza u dzieci i osób schorowanych.
     Środki te stosuj tylko z polecenia lekarza.
     Dostępne są również tzw. ENEMY – cienkościenne butelki wypełnione roztworem obu wyżej wymienionych soli do wlewów doodbytniczych. ENEMA daje szybkie działanie przeczyszczające, które wykorzystywane jest głównie w przygotowaniu jelita do badań diagnostycznych np. kolonoskopia lub radiologicznych i przed operacjami.
     3. Środki przeczyszczające drażniące są ulubioną grupą leków przeczyszczających dla wielu pacjentów, ponieważ dość szybko dają wypróżnienie. Przy czym dawka konieczna do wywołania efektu przeczyszczającego u różnych ludzi może być różna.
     Środki przeczyszczające drażniące obejmują preparaty pochodzenia roślinnego np. Senes czyli strączyniec (Regulax, Senes, Xenna) oraz Rheum czyli rzewień (Laxitab, Radix Rhei) oraz pochodne syntetyczne difenylometanu (Bisacodyl).
     Warto wiedzieć, że niekontrolowane stosowanie tych środków może prowadzić do poważnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, głównie hipokalemii czyli obniżenia stężenia potasu we krwi. Poza tym długotrwale stosowany Senes lub rzewień mogą wywoływać nieodwracalne uszkodzenie śluzówki jelita grubego i osłabiać jego ruchliwość. Tak więc paradoksalnie leki te stosowane przewlekle zwiększają skłonność do zaparć.
     Pochodne difenylometanu mogą uszkadzać komórki błony śluzowej jelit i wywoływać stan zapalny śluzówki.
     Senesu i rzewienia nie należy stosować w okresie ciąży, a bisakodylu wręcz nie wolno podawać ciężarnym.
     4. Osmotyczne środki przeczyszczające np. Forlax.
     Środki te silnie wiążą wodę w świetle jelita, wywołując w ten sposób efekt przeczyszczający. W trakcie ich przyjmowania mogą występować nudności, ból brzucha i wzdęcia. Z uwagi na brak odpowiednich badań obejmujących kobiety w ciąży, nie poleca się tych środków kobietom ciężarnym.
     5. Parafina płynna
     Hamuje wchłanianie wody i powleka błonę śluzową jelit, co powoduje rozmiękczenie mas kałowych i ułatwia wypróżnienie. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego i nie drażni jelit. Stosowana często upośledza wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), może również upośledzać wchłania leków. Może być stosowana u kobiet w ciąży.
     6. Laktuloza (Lactulosum, Duphalac, Normase, Normalac)
     Laktuloza jest zalecana w leczeniu zaparcia przewleklego. Działa na zasadzie osmotycznej sprzyjając uwodnieniu masy kałowej. Ponadto zakwaszając treść jelitową powoduje korzystną zmianę składu flory jelitowej. Jest dobrze tolerowana. U nielicznych pacjentów przyjmujących duże dawki na początku leczenia mogą pojawiać się wzdęcia i bolesność brzucha. Laktuloza dopuszczona jest do podawania kobietom od 4 miesiąca ciąży.
     7. Olej rycynowy
     Otrzymywany jest z nasion rącznika. Nawet w dawkach leczniczych olej rycynowy drażni jelita i wywołuje przekrwienie jelita grubego, dlatego też obecnie jest rzadko stosowany. Jest przeciwwskazany w ciąży.
     
     W leczeniu zaparcia w pierwszej kolejności należy zastosować fizjologiczny regulator czynności jelit jakim jest laktuloza. Jej zaletą jest brak oddziaływania z innymi lekami i ryzyka związanego z przedawkowaniem.
     Stosując leki przeczyszczające podczas terapii innymi lekami, może dochodzić między nimi do niekorzystnych interakcji np. z digoksyną, warfaryną, doustnymi lekami antykoncepcyjnymi, witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach (A, D, E, K), nitrofurantoiną, salicylanami.
     Silne środki przeczyszczające np. sole mineralne czy środki drażniące mogą dawać przyzwyczajenie do nich, w wyniku czego po przerwaniu ich stosowania pojawia się większa skłonność do zaparcia.
     W skutecznym leczeniu zaparcia ważne jest przestrzeganie zaleceń leczniczych. Dotyczy to w szczególności środków przeczyszczających, których nadmiar może zniweczyć oczekiwane efekty uregulowania czynności jelit.
     
     Przeczytaj również:
     Hemoroidy
     Rak jelita grubego

lek. med. Ewa Pakuła "Dbam o zdrowie" grudzień 2003