Portal Medycyna Grabieniec, Łódź, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteś 9058512
odwiedzającym

czwartek 21 sierpnia 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Układ kostno-stawowy

Wapń i mocne kości

Jednym z makroelementów niezbędnych do życia jest wapń. W organizmie człowieka dorosłego jest go około 1 kg. 99 proc. wapnia zmagazynowane jest w połączeniu z fosforem w kościach, a tylko 1 proc. znajduje się w pozostałych tkankach. I to ta niewielka ilość wapnia odpowiada za wiele ważnych funkcji organizmu człowieka. Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania każdej komórki naszego ciała biorąc udział w wielu procesach przemiany materii. Jony wapnia mają istotny wpływ na stan pobudliwości komórek nerwowych i mięśniowych, ponieważ biorą udział w procesie skurczu mięśnia. Wapń jest również niezbędnym czynnikiem procesów krzepnięcia krwi. Inną właściwością wapnia jest zmniejszanie przepuszczalności naczyń krwionośnych, dzięki czemu działa przeciwwysiękowo, przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie a także przeciwalergicznie.
     Przede wszystkim jednak jest on podstawowym materiałem budulcowym kości i zębów. Kolejne okresy życia człowieka charakteryzują się różnym tempem przemian w tkance kostnej. W dzieciństwie i młodości dominują procesy tworzenia kości, dlatego tak ważna jest właściwa podaż wapnia w tym czasie. Im więcej wapnia zostanie wbudowane w czasie wzrastania do kości, tym większą szczytową masę kostną one osiągną około 30 roku życia Między 30 a 50 rokiem życia tkanka kostna utrzymuje stan równowagi metabolicznej, po czym (zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy) zaczyna przeważać proces stopniowego ubytku masy kostnej prowadząc w konsekwencji do osteoporozy. Należy pamiętać, że im wyższa jest szczytowa masa kostna, tym wolniejszy jest proces utraty wapnia z kości w wieku starszym. A od zawartości wapnia w tkance kostnej zależy m. in. podatność kości na złamania.
     Organizm człowieka stara się utrzymać stężenie wapnia we krwi w ściśle określonym zakresie wartości poprzez różne mechanizmy regulujące wchłanianie i wydalanie wapnia. Głównym magazynem wapnia są kości, a zatem metabolizm wapnia nierozerwalnie łączy się z nimi. Kiedy maleje ilość wapnia dostarczanego z pożywieniem lub zaburzone jest jego wchłanianie w przewodzie pokarmowym, to w organizmie uruchamiane są procesy nasilające uwalnianie wapnia z kości. Jeśli proces ten trwa długo, to dochodzi do odwapniania kości. W konsekwencji kości tracą swą odporność na urazy i wzrasta ryzyko złamań związane z osłabieniem ich struktury. Rozwija się osteoporoza. Długotrwały niedobór wapnia prowadzić może również do rozwoju próchnicy, krzywicy i zachwiania niektórych procesów życiowych.
     Zapotrzebowanie na wapń jest zmienne i zależy przede wszystkim od płci i wieku. Dla dorosłych zalecaną ilością wapnia na dobę jest 1000 mg. Zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest w okresie:
     - intensywnego wzrastania u dzieci i młodzieży (800 – 1200 mg wapnia/ dobę)
     - ciąży i karmienia piersią (1500 mg)
     - około- i pomenopauzalnym u kobiet (1500 mg)
     - wieku podeszłego (1500 mg)
     Tymczasem średnie dzienne spożycie wapnia u statystycznego Polaka jest oceniane na 400-500 mg. Jest to zdecydowanie za mało!
     Podstawowym źródłem wapnia jest mleko i jego przetwory oraz ryby w konserwach lub wędzone spożywane wraz ze szkieletami. Oszacowano, że spożycie 750 ml mleka + 100 g twarogu + 20 g sera podpuszczkowego na dobę pokrywa przeciętne dobowe zapotrzebowania na wapń. W praktyce jednak dieta większości ludzi nie zawiera wystarczającej ilości wapnia. Dodatkowo picie kawy, herbaty i coca-coli, częste spożywanie zup w proszku oraz nadużywanie alkoholu nasilać może niedobory wapnia. Kwas szczawiowy zawarty w szczawiu, szpinaku i rabarbarze oraz kwas fitynowy znajdujący się w produktach zbożowych i strączkowych również obniżają przyswajalność wapnia.
     W przyswajaniu wapnia w przewodzie pokarmowym decydującą rolę odgrywa witamina D. Średnia dobowa dawka witaminy D wynosi 400j. Najłatwiejszym sposobem uzyskiwania tej witaminy jest ekspozycja na światło słoneczne. W letni dzień wystarczy piętnastominutowy pobyt na słońcu, aby pokryć dobowe zapotrzebowanie na witaminę D. Słonecznych dni nie mamy niestety zbyt wiele, toteż w porze jesienno-zimowej należy uzupełniać ją z innych źródeł. Jednak witamina D w produktach spożywczych występuje w ograniczonej ilości.
     Biorąc pod uwagę, że sama dieta może nie wystarczać do pokrycia dobowego zapotrzebowania na wapń i witaminę D, warto zwrócić uwagę na preparaty suplementacyjne wapnia lub wapnia razem z witaminą D. Są one szczególnie wskazane dla dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży i karmiącym, kobiet w okresie menopauzy i osób starszych. Oczywiście dawkowanie powinno być zawsze ustalane przez lekarza. Ale najczęściej zaleca się dziennie 500 -1000 mg wapnia (jako uzupełnienie podaży z dietą) oraz 400 – 800 j. witaminy D. Wchłanianie wapnia jest skuteczniejsze w środowisku kwaśnym, dlatego lepiej zażywać go w trakcie posiłków.
     Należy pamiętać również, że przyjmowane preparaty wapnia mogą wpływać na działanie innych jednocześnie zażywanych leków. I tak, wapń zmniejsza wchłanianie z przewodu pokarmowego antybiotyków tetracyklinowych, żelaza i związków fluoru, dlatego lepiej jest zażywać wymienione leki po 3-godzinnej przerwie. Duże dawki wapnia podawane jednocześnie z lekiem nasercowym digoksyną mogą nasilać jej działanie i prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca. Pamiętajmy o tym, zanim sami sięgniemy po kolejną tabletkę wapna.
     
    Przeczytaj również: Dzienne zapotrzebowanie na wapń i witaminę D3
     Menopauza
     Niedobór wapnia w diecie

lek. med. Ewa Pakuła - Dbam o Zdrowie 04/2002