Portal Medycyna Grabieniec, Łódź, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteś 9305406
odwiedzającym

środa 24 września 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Choroby zakaźne

Krztusiec

Kaszel u dziecka jest jednym z najczęstszych objawów infekcji dróg oddechowych niezależnie od tego czy choroba ma tło wirusowe czy też bakteryjne. W większości przypadków skuteczne leczenie infekcji powoduje, że kaszel u dziecka ustępuje po 1 lub 2 tygodniach. Wyjątkiem jest krztusiec nazywany też kokluszem. Jak sama nazwa tej choroby wskazuje, głównym objawem jest odkrztuszanie przez dziecko wydzieliny podczas częstych, męczących napadów kaszlu. Jest to ostra choroba zakaźna wieku dziecięcego wywołana zakażeniem dziecka bakterią Bordetella pertussis (pałeczką krztuśca). Krztusiec jest bardzo zaraźliwy i w większości zapadają na niego dzieci w okresie przedszkolnym i szkolnym. U niemowląt krztusiec zdarza się rzadko, ale jeśli już wystąpi, to jest dla nich bardzo niebezpieczną chorobą.
     Od 1960 r. dzieci w Polsce szczepione są przeciwko krztuścowi szczepionką skojarzoną przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi (tzw. DiTePer lub inaczej DTPw) w ramach obowiązkowych szczepień ochronnych w 1 i 2 roku życia, dzięki czemu generalne zachorowalność na tą chorobę na przestrzeni lat zdecydowanie zmniejszyła się. Jednakże w ostatnich latach pediatrzy coraz częściej obserwują u swoich małych pacjentów objawy krztuśca, co może sugerować, że dotychczasowy schemat szczepienia nie zabezpiecza w pełni dzieci przed zachorowaniem. Okazuje się, ze odporność poszczepienna przeciwko krztuścowi zanika po około 12 latach od ostatniego szczepienia. Dlatego coraz więcej przypadków krztuśca pojawia się wśród dzieci w wieku szkolnym i u młodzieży. Na krztuśca chorują również dorośli, którzy już dawno stracili odporność poszczepienną. U dorosłych krztusiec przebiega łagodniej niż u dzieci lub przyjmuje nietypową postać zapalenia oskrzeli.
     Stąd w 2004 roku zmodyfikowano obowiązujący kalendarz szczepień ochronnych, uwzględniając dawkę przypominającą szczepionki przeciwko krztuścowi w 6 roku życia podawaną jako szczepionkę DTPw. Z drugiej strony, okazuje się, że nie wszystkie dzieci są szczepione przeciwko krztuścowi, ponieważ część rodziców nie zgłasza się z dziećmi na obowiązkowe szczepienia do poradni i one są teraz szczególnie narażone na tą chorobę.
     Do zakażenia się krztuścem dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorym na krztusiec lub drogą kropelkową, poprzez inhalację rozpylanej w powietrzu podczas kaszlu wydzieliny z dróg oddechowych chorego. Typowy krztusiec przebiega w kilku charakterystycznych fazach.
     Choroba zaczyna się bezobjawowym okresem wylęgania, który trwa około 2 tygodnie.
     Pierwszą fazą choroby jest okres nieżytowy objawiający się ogólnym osłabieniem, bólem gardła, katarem, zapaleniem spojówek i stanem podgorączkowym. W tej fazie wymienione objawy mogą zostać przypisane różnym innym chorobom np. przeziębieniu. Okres ten również trwa około 2 tygodni. Jest to również czas największej zakaźności chorego dla otoczenia.
     W drugiej fazie choroby pojawia się napadowy kaszel, który początkowo jest suchy i ma raczej charakter pokasływania. Często nasila się w nocy. Za napady kaszlu odpowiedzialna jest toksyna krztuścowa, którą produkują pałeczki Bordetella pertussis.
     U części dzieci choroba kończy się na tym etapie i traktowana wówczas jest jako tzw. poronna albo niepełnoobjawowa postać krztuśca.
     W większości jednak przypadków choroba rozwija się dalej, kiedy to kaszel jest już bardzo nasilony z głębokim i świszczącym wdechem, opisywanym nieraz przez rodziców jako „pianie koguta” lub zanoszenie się. W ciągu doby napadów kaszlu może być od kilkunastu do kilkudziesięciu i mogą trwać do kilku minut każdy. Napad kaszlu może być sprowokowany prze płacz dziecka, zwiększony wysiłek fizyczny lub uciśnięcie języka np. łyżeczką przy karmieniu lub szpatułką podczas badania lekarskiego. Napady kaszlu krztuścowego kończą się odkrztuszaniem lepkiej i gęstej wydzieliny, a także często prowokują wymioty. Na skutek wzrostu ciśnienia w drobnych naczyniach krwionośnych błon śluzowych i skóry twarzy, u dziecka mogą pojawiać się drobne wybroczyny lub wylewy krwi widoczne na spojówkach lub na twarzy. Mogą też pojawiać się obrzęki twarzy i oczu. Kaszel krztuścowy jest bardzo dużym wysiłkiem dla dziecka, toteż jest ono podczas kaszlu niespokojne i silnie zaczerwienione na twarzy, a po napadzie zmęczone.
     Powikłaniem krztuśca jest zapalenie płuc, które najczęściej występuje u małych dzieci. Z innych powikłań należy wymienić: zapalenie ucha środkowego, zapalenie oskrzeli, a także choroby ośrodkowego układu nerwowego oraz uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. U niemowląt częste ataki kaszlu mogą powodować bezdechy, sinicę, niedotlenienie mózgu i drgawki, a także zaburzenia świadomości i encefalopatię krztuścową, która jest zagrożeniem życia niemowlęcia. Dlatego tez krztusiec u niemowlęcia jest wskazaniem do szybkiej hospitalizacji.
     Krztusiec jest długą chorobą i trwać może od 1,5 do 2,5 miesięcy. Wraz ze zdrowieniem ataki kaszlu stają się łagodniejsze, ale suche pokasływanie u dziecka może utrzymywać nawet przez kilka miesięcy po chorobie. Również przez pewien okres czasu po chorobie dziecko wykazuje dużą skłonność do kaszlu podczas nowej infekcji dróg oddechowych lub przy gwałtownej zmianie temperatury otoczenia.
     W badaniu morfologii krwi w czasie krztuśca stwierdzić można znaczną leukocytozę czyli zwiększoną liczbę leukocytów (20 tys.-80 tys./mm3), a w obrazie leukocytów znaczną przewagę limfocytów. Jednoznacznie diagnozę krztuśca można potwierdzić badaniem krwi w kierunku przeciwciał przeciwko krztuścowi oraz ukierunkowanym bakteriologicznym posiewem plwociny.
     Leczenie krztuśca polega na antybiotykoterapii połączonej z leczeniem objawowym łagodzącym kaszel, zmniejszającym wymioty i uspokajającym dziecko. Pokój dziecka powinien być często wietrzony i nawilżany, gdyż chłodne i wilgotne powietrze prowokuje mniej ataków kaszlu, niż powietrze cieple i suche.
     Najlepszą metodą zapobiegania krztuścowi są szczepienia ochronne, które pierwszy raz wprowadzone zostały na świecie w 1931 r. przez angielskiego bakteriologa Artura Gardnera i amerykańskiego biologa Lawrence`a D. Leslie`ego, a do powszechnego stosowania weszły w 1950 r. W aktualnym kalendarzu obowiązkowych szczepień ochronnych dla dzieci szczepienia przeciwko krztuścowi w 1 i 2 roku życia wykonywane są skojarzoną szczepionką przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi tzw. pełnokomórkowa czyli zawierająca całe inaktywowane pałeczek krztuśca oraz anatoksynę tężcową i błoniczą jako szczepionka DTPw. Szczepionka taka ma dużo antygenów bakteryjnych, które mogą wywoływać różne odczyny poszczepienne. Od kilku lat w naszych aptekach dostępna jest nowoczesna, również skojarzona, szczepionka przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi tzw. acelularna czyli bezkomórkowa określana skrótem DTPa, ponieważ nie zawiera całych zabitych komórek pałeczki krztuśca, a tylko niektóre składniki tej bakterii: hemaglutyninę, toksynę, aglutynogeny i białko. Dzięki zastosowaniu technologii acelularnej ryzyko odczynów poszczepiennych jest znacznie mniejsze. Szczepionka DTPa ujęta jest w aktualnym kalendarzu szczepień jako szczepienie obowiązkowe w 6 roku życia dziecka.
     
     O szczepieniach przeciwko krztuścu przeczytasz więcej klikając tutaj.

lek. med. Ewa Pakuła - "Dbam o zdrowie" - marzec 2005